Mogen christenen een kaarsje branden bij een foto?
Een foto van iemand die je liefhad. Misschien staat die al jaren op dezelfde plek in huis. Soms kijk je er even naar en komen de herinneringen vanzelf. En op bepaalde momenten wil je er misschien een kaarsje bij aansteken. Gewoon, om even stil te staan bij degene die je zo mist.
Maar mag dat eigenlijk wel als christen?
Die vraag is begrijpelijk. Want het branden van kaarsen bij foto's van overledenen roept bij sommige gelovigen weerstand op. Is het niet iets heidens? Heeft het te maken met bijgeloof, of krijgt zo'n kaars ongemerkt een religieuze betekenis die niet bij het christelijk geloof past?
Het zijn vragen die we serieus mogen nemen. Tegelijk is het goed om onderscheid te maken tussen wat een kaars is, welke betekenis mensen eraan geven en wat de Bijbel daarover zegt.
Een kaarsje bij een foto hoeft immers niets te maken te hebben met afgoderij, bijgeloof of het zoeken van contact met een overledene. Het kan ook gewoon een klein, zichtbaar teken zijn van liefde, herinnering en hoop.
Maar waar ligt dan de grens?
Een kaars heeft geen bijzondere kracht
Laten we bij het belangrijkste beginnen. Een kaars is een kaars. Niet meer en niet minder.
Ze geeft licht en warmte, maar biedt geen geestelijke bescherming. Ze brengt geen geluk, houdt geen kwaad op afstand en heeft geen bijzondere of magische werking. Wie zijn vertrouwen op God stelt, hoeft zulke dingen ook niet van een voorwerp te verwachten.
De psalmist zegt:
"Immers is Hij mijn Rotssteen en mijn Heil, mijn Hoog Vertrek, ik zal niet grotelijks wankelen." Psalm 62:3
Onze toevlucht ligt bij de Heere, niet bij iets wat wij zelf aansteken of neerzetten.
Toch kan een brandende kaars wel iets betekenen. Niet omdat er kracht van uitgaat, maar omdat het aansteken ervan een moment van stilte kan zijn. Je denkt aan iemand die je mist. Misschien komen er herinneringen boven, misschien ook verdriet. Je wordt stil, bidt en brengt bij God wat je bezighoudt.
Dat mag. Juist wanneer woorden tekortschieten.
"Werpt al uw bekommernis op Hem, want Hij zorgt voor u."
1 Petrus 5:7
Die uitnodiging staat los van een brandende kaars. God hoort ons gebed ook zonder kaars, zonder bijzondere plek en zonder enig ritueel.
Niet de kaars is heilig. God is heilig!
Een kaars maakt ons gebed niet krachtiger en brengt God niet dichterbij. Maar als zo'n klein lichtje je helpt om even stil te worden en je gedachten te richten op de hoop die wij in Christus hebben, hoeft daar op zichzelf niets verkeerds aan te zijn.
Waarom christenen hier verschillend over denken
Niet iedere christen kijkt op dezelfde manier naar het branden van kaarsen. Dat heeft veel te maken met de kerkelijke achtergrond waarin iemand is opgegroeid en de betekenis die aan bepaalde gebruiken wordt gegeven.
In de rooms-katholieke traditie hebben kaarsen vaak een plaats binnen het gebed en de geloofsbeleving. Er worden ook kaarsen aangestoken terwijl men voor overledenen bidt. Dat hangt samen met de katholieke overtuiging dat gebeden de gestorvenen tot steun kunnen zijn.
Daarbij speelt de leer van het vagevuur een rol. Volgens deze leer ondergaan sommige gestorvenen na hun dood nog een loutering voordat zij volledig in Gods nabijheid worden opgenomen. Gebeden en missen voor overledenen hebben daarom binnen het katholieke geloof een bijzondere betekenis.
Binnen het protestantse en evangelische christendom wordt daar anders over gedacht.
Daar wordt het bidden voor overledenen afgewezen, omdat men hiervoor geen Bijbelse opdracht of grond ziet. Ook de leer van het vagevuur wordt niet aanvaard. De Bijbel spreekt immers over het sterven van de mens en het oordeel dat daarop volgt:
"En gelijk het den mensen gezet is éénmaal te sterven, en daarna het oordeel;"
Hebreeën 9:27
Vanuit deze Bijbelse overtuiging kunnen wij het eeuwige lot van iemand die gestorven is niet meer veranderen door gebeden, kaarsen of andere religieuze handelingen.
Dat betekent niet dat er voor nabestaanden niets meer te bidden valt. Integendeel.
We mogen God vragen om troost wanneer het gemis zwaar is. Om kracht voor een nieuwe dag. Om Zijn nabijheid wanneer de leegte zo voelbaar wordt.
Paulus noemt Hem niet voor niets:
"...de Vader der barmhartigheden, en de God aller vertroosting; Die ons vertroost in al onze verdrukking..."
2 Korinthe 1:3-4
Ook binnen protestantse en evangelische kerken bestaan overigens verschillen. Sommige gelovigen zijn terughoudend met kaarsen en andere zichtbare symbolen. Zij willen voorkomen dat zulke gebruiken een betekenis krijgen die niet uit Gods Woord voortkomt.
En die voorzichtigheid is niet zonder reden.
De Bijbel waarschuwt duidelijk tegen het zoeken van contact met de doden. In Deuteronomium lezen we:
"Onder u zal niet gevonden worden (...) die de doden vraagt."
Deuteronomium 18:10-11
Daarom willen sommige christenen liever helemaal geen kaars bij een foto branden. Zij vinden het te veel lijken op gebruiken waarbij overledenen worden vereerd of waarbij men op een bepaalde manier hun aanwezigheid zoekt.
Andere christenen maken juist onderscheid tussen zulke praktijken en het eenvoudig aansteken van een kaars ter herinnering. Voor hen is het geen geestelijk ritueel, maar een klein gebaar waarmee ze stilstaan bij iemand die ze missen.
En daarmee komen we bij een belangrijke vraag: wat bedoelen we eigenlijk wanneer we een kaarsje aansteken?
Het gaat ook om de bedoeling
Stel dat iemand een kaars brandt in de overtuiging dat het lichtje een overleden dierbare beschermt. Of dat de kaars ervoor zorgt dat die persoon nog op een bepaalde manier aanwezig is.
Dan krijgt de kaars een betekenis die niet past bij wat de Bijbel ons leert.
Ons vertrouwen mag niet rusten op voorwerpen of handelingen. De Schrift zegt:
"Vertrouw op den HEERE met uw ganse hart, en steun op uw verstand niet."
Spreuken 3:5
Maar wanneer iemand een kaarsje aansteekt omdat hij even wil denken aan zijn overleden vader, moeder, partner of kind, is dat iets anders.
Misschien staat er een foto op de kast. Ernaast brandt een klein lichtje. Niet omdat de overledene dat licht nodig heeft, maar omdat degene die achterblijft behoefte heeft aan een moment van stilte.
Om herinneringen op te halen. Om verdriet toe te laten. Om te bidden.
Het verschil zit dus niet alleen in wat iemand doet, maar ook in wat hij ermee bedoelt.
Toch is een goede bedoeling niet automatisch voldoende. We mogen ons ook afvragen welke betekenis een gebruik in de praktijk krijgt. En hoe anderen het kunnen begrijpen.
Geeft het aansteken van een kaars je gewetensbezwaren? Of merk je dat het lichtje voor jou steeds meer wordt dan een herinnering en dat je er geestelijke betekenis aan gaat toekennen? Dan is het verstandig om ermee te stoppen.
Ook wanneer een gebruik bij anderen verwarring veroorzaakt, kan terughoudendheid gepast zijn.
Paulus schrijft:
"Alle dingen zijn mij geoorloofd, maar alle dingen zijn niet oorbaar; alle dingen zijn mij geoorloofd, maar alle dingen stichten niet."
1 Korinthe 10:23
Niet alles wat op zichzelf geoorloofd is, is daarom in iedere situatie ook verstandig.
Een foto is geen afgod
Wie een dierbare verliest, verliest niet alleen een mens. Er verdwijnt ook iets uit het dagelijks leven.
Een vertrouwde stem. Een stoel die leeg blijft. Gewone momenten die je samen beleefde en die achteraf zo bijzonder blijken te zijn.
Wat blijft, zijn herinneringen. En soms zijn het juist kleine, tastbare dingen die die herinneringen dichtbij brengen.
Een trouwring. Een brief. Een voorwerp dat iemand vaak gebruikte. Of een foto.
Zo'n foto is op zichzelf geen voorwerp van aanbidding. Het is een afbeelding van iemand die deel uitmaakte van je leven, iemand van wie je hield en misschien nog iedere dag de afwezigheid voelt.
Het is dan ook heel begrijpelijk dat je die foto een bijzondere plek wilt geven.
Misschien op een kastje, samen met een paar bloemen en een kaars. Niet als een plek waar de overledene aanwezig zou zijn, maar gewoon als een plaats waar je af en toe even stilstaat.
Bij alles wat mooi was. Maar ook bij wat pijn doet.
Want rouwen gaat niet alleen over het missen van iemand. Soms rouw je ook om wat er niet meer zal komen. Gesprekken die je niet meer kunt voeren, plannen die niet meer doorgaan, dromen die samen met het overlijden verloren zijn gegaan.
Ook dat verdriet mag er zijn.
De Bijbel doet nergens alsof verdriet onverenigbaar is met geloof. Zelfs Jezus huilde toen Hij bij het graf van Lazarus kwam.
"Jezus weende."
Johannes 11:35
Wat een korte tekst, en toch zegt die zoveel.
We hoeven ons verdriet niet te verbergen. We mogen herinneren, missen en huilen. En we mogen God danken voor wat iemand tijdens zijn of haar leven voor ons heeft betekend.
Een foto houdt een overledene niet bij ons. Maar ze kan ons wel helpen om de herinneringen te bewaren.
Net zoals een grafsteen, een trouwring of een oude brief dat kan doen.
Licht als teken van hoop
Er is nog iets wat voor christenen betekenis kan geven aan een brandende kaars: het licht.
In de Bijbel wordt vaak over licht gesproken. Niet als een geheimzinnige kracht, maar als een beeld dat verwijst naar Gods waarheid, Zijn heiligheid en het leven dat bij Hem te vinden is.
Johannes schrijft:
"En dit is de verkondiging, die wij van Hem gehoord hebben, en wij u verkondigen, dat God een Licht is, en dat in Hem gans geen duisternis is."
1 Johannes 1:5
En Jezus zegt over Zichzelf:
"Ik ben het Licht der wereld; die Mij volgt, zal in de duisternis niet wandelen, maar zal het licht des levens hebben."
Johannes 8:12
Dat zijn woorden die juist in tijden van verdriet veel kunnen betekenen.
Want rouw kan donker zijn. Soms zo donker dat je nauwelijks verder kunt kijken dan de dag van vandaag. Je weet misschien wel dat God er is, maar Zijn nabijheid voelen is iets anders.
En toch blijft Zijn Woord waar, ook op dagen waarop je daar weinig van ervaart.
Een klein kaarslichtje kan ons daaraan herinneren. Niet omdat de kaars zelf iets van Gods kracht bezit, maar omdat het licht onze gedachten kan richten op Christus, het Licht van de wereld.
Dat onderscheid is wezenlijk.
De kaars is niet onze hoop. Jezus Christus is onze hoop.
En die hoop gaat verder dan de gedachte dat het verdriet ooit wat minder zal worden, of dat er na moeilijke dagen weer betere tijden aanbreken.
De christelijke hoop rust op iets veel groters: op Gods trouw en op de overwinning van Jezus Christus over zonde en dood.
Paulus schrijft:
"De dood is verslonden tot overwinning."
1 Korinthe 15:54
De dood heeft dus niet het laatste woord.
Dat neemt het verdriet van vandaag niet zomaar weg. Het gemis blijft soms een leven lang voelbaar. Maar het betekent wel dat ons verdriet niet het einde van het verhaal hoeft te zijn.
Er is hoop, zelfs midden in de rouw.
En soms kan een eenvoudig brandend kaarsje ons daaraan herinneren. Een klein licht in een donkere kamer. Niet meer dan dat, maar ook niet minder.
Een klein gebaar van liefde
Mag je als christen nu wel of geen kaarsje branden bij een foto van iemand die is overleden?
De Bijbel geeft geen rechtstreeks gebod of verbod voor dit specifieke gebruik. Wel geeft Gods Woord ons duidelijke grenzen. We mogen geen geestelijke kracht toekennen aan voorwerpen, geen contact zoeken met overledenen en ons vertrouwen niet stellen op rituelen.
Maar iemand in liefde herinneren, even stil worden bij een foto of een kaars aansteken als teken van herinnering en hoop, is op zichzelf iets anders.
Voor de één kan zo'n klein lichtje troostend zijn. Een moment om herinneringen op te halen, verdriet toe te laten en tot God te bidden. Voor de ander voelt het niet goed, juist vanwege de associaties met religieuze gebruiken en bijgeloof.
Ook dat verdient respect.
We hoeven elkaar hierin niet te veroordelen. Het is goed om rekening te houden met elkaars geweten en voorzichtig om te gaan met symbolen die verschillend kunnen worden begrepen.
Uiteindelijk gaat het niet om de kaars. Het gaat om de plaats die we eraan geven en op Wie we ons vertrouwen stellen.
Een kaars kan het gemis niet wegnemen. Ze kan geen gebed verhoren, geen overledene beschermen en geen toekomst veranderen.
Maar ze kan wel een eenvoudig teken zijn van liefde en herinnering. Een klein lichtje dat ons eraan herinnert dat we met ons verdriet niet alleen hoeven te blijven.
Want de werkelijke troost vinden we niet in wat wij aansteken, maar bij de Heere, Die ons kent, ons verdriet ziet en ons uitnodigt om met alles bij Hem te komen.
Het licht van een kaars dooft uiteindelijk. Maar het Licht van Christus blijft.