Kunnen christenen ook een kaarsje branden bij een foto?
Het aansteken van een kaars bij een foto van een overledene kan vragen oproepen. Mag dat als christen? Is het niet heidens? Heeft het niet te maken met bijgeloof? Voor sommige gelovigen voelt een brandend kaarsje bij een foto beladen, omdat zij bang zijn dat het verkeerd wordt begrepen of een betekenis krijgt die niet past bij het christelijk geloof.
Toch hoeft een kaarsje bij een foto op zichzelf niets te maken te hebben met afgoderij, bijgeloof of het zoeken van contact met een overledene. Het kan eenvoudigweg een zichtbaar teken zijn van herinnering, liefde, stilte en hoop. Daarbij is het belangrijk welke betekenis eraan wordt gegeven en op Wie het vertrouwen is gericht.
Een kaars heeft geen bijzondere kracht
Een kaars geeft geen bescherming, brengt geen geluk en heeft geen geestelijke of magische werking. Onze toevlucht, troost en hoop liggen bij de Heere alleen.
"Immers is Hij mijn Rotssteen en mijn Heil, mijn Hoog Vertrek, ik zal niet grotelijks wankelen." Psalm 62:3
Wanneer je een kaars aansteekt bij een foto, kan dat een stil moment markeren: een moment waarop je denkt aan diegene die je mist, stil wordt, bidt en je verdriet bij God brengt. De Bijbel nodigt ons uit om onze zorgen en verdriet
bij Hem neer te leggen: "Werpt al uw bekommernis op Hem, want Hij zorgt voor u." 1 Petrus 5:7
Niet de kaars is heilig. God is heilig! De kaars maakt een gebed niet krachtiger en brengt God niet dichterbij. Zij kan hooguit helpen om stil te worden en je gedachten te richten op de hoop die wij in Christus mogen hebben.
Verschillende christelijke visies
Binnen het christendom wordt verschillend gedacht over het aansteken en gebruiken van kaarsen. Die verschillen hebben te maken met kerkelijke tradities, geloofsopvattingen en de betekenis die aan rituelen en symbolen wordt toegekend.
Binnen de rooms-katholieke traditie kan bij het aansteken van een kaars ook voor een overledene worden gebeden. Zulke gebeden worden gezien als steun voor de gestorvene. Dit hangt samen met de katholieke leer van het vagevuur: een toestand van loutering waarin een ziel na de dood wordt gereinigd voordat zij volledig bij God kan zijn. Daarom nemen missen en gebeden voor overledenen binnen deze traditie een belangrijke plaats in.
Protestantse en evangelische christenen wijzen het bidden voor overledenen af, omdat zij daarvoor geen duidelijke Bijbelse opdracht of grond zien. Ook de leer van het vagevuur wordt niet aanvaard. De Bijbel leert dat een mens eenmaal sterft en daarna voor God verschijnt:
"En gelijk het den mensen gezet is éénmaal te sterven, en daarna het oordeel;" Hebreeën 9:27
Vanuit deze overtuiging kan het eeuwige lot van een overledene niet meer door gebeden of religieuze handelingen van nabestaanden worden veranderd. Het gebed richt zich daarom niet op of voor de overledene, maar tot God om troost, kracht en nabijheid voor degenen die achterblijven. Paulus noemt God:
"...de Vader der barmhartigheden, en de God aller vertroosting; Die ons vertroost in al onze verdrukking..."
2 Korinthe 1:3-4
Binnen protestantse en evangelische kerken wordt over het algemeen terughoudender omgegaan met zichtbare symbolen en vaste rituelen. Daarachter ligt de wens om dicht bij Gods Woord te blijven en te voorkomen dat voorwerpen of handelingen een betekenis krijgen die hun niet toekomt.
Sommige christenen vinden een kaars bij een foto daarom te beladen. Zij vrezen dat het kan lijken op bijgeloof, verering van de overledene of een poging om contact te zoeken met iemand die gestorven is. De Bijbel waarschuwt duidelijk tegen het raadplegen van geesten en het zoeken van contact met de doden:
"Onder u zal niet gevonden worden (…) die de doden vraagt." Deuteronomium 18:10-11
Andere christenen zien een kaarsje als een eenvoudig symbool. Voor hen is het geen religieus ritueel met een bijzondere werking, maar een manier om stil te staan bij het gemis, een dierbare te gedenken en hun verdriet bij God te brengen.
De betekenis en bedoeling zijn belangrijk
De betekenis van een kaarsje wordt mede bepaald door de bedoeling waarmee het wordt aangestoken. Verwacht je dat het lichtje bescherming geeft, geluk brengt of contact mogelijk maakt met de overledene? Dan krijgt de kaars een betekenis die niet past bij het Bijbelse geloof.
God wil niet dat wij ons vertrouwen stellen op voorwerpen, rituelen of menselijke middelen. Ons vertrouwen behoort op Hem gericht te zijn:
"Vertrouw op den Heere met uw ganse hart, en steun op uw verstand niet." Spreuken 3:5
Wanneer je een kaars aansteekt als teken van herinnering, liefde, stilte of gebed tot God, is dat iets anders. Dan is het geen aanbidding van de overledene en geen vertrouwen op een ritueel, maar een zichtbaar teken dat kan helpen om stil te worden.
Een goede bedoeling is echter niet het enige wat telt. Ook de betekenis die een handeling krijgt en de indruk die zij op anderen maakt, zijn belangrijk. Wanneer het gebruik van een kaars verwarring veroorzaakt, je geweten belast of de indruk wekt dat er geestelijke kracht in het voorwerp zelf zit, is het verstandig om ervan af te zien.
De Bijbel leert dat niet alles wat geoorloofd is ook altijd verstandig of opbouwend is:
"Alle dingen zijn mij geoorloofd, maar alle dingen zijn niet oorbaar; alle dingen zijn mij geoorloofd, maar alle dingen stichten niet." 1 Korinthe 10:23
Een foto is geen afgod
Een foto van een overleden dierbare is geen voorwerp van aanbidding, maar een tastbare herinnering aan iemand die je liefhad en nog altijd liefhebt. Iemand met een gezicht, een verhaal en een belangrijke plaats in jouw leven.
Soms kan het troostend zijn om thuis een speciaal plekje te maken voor zo’n foto, met bijvoorbeeld een kaars erbij. Niet als altaar of als een plek waar de overledene aanwezig zou zijn, maar als een plaats van herinnering en stilte. Een plek waar je de pijn van het gemis onder ogen mag zien, samen met het verlies van
hoop en dromen die niet meer werkelijkheid zullen worden; waar je dankbaar mag terugdenken en je verdriet bij God mag brengen.
Wij aanbidden geen beeld en zoeken geen contact met een overledene via een foto, kaars of ander voorwerp. Maar we mogen wel herinneren, rouwen en God danken voor wat iemand tijdens zijn of haar leven voor ons heeft betekend.
Rouw en verdriet zijn in de Bijbel geen teken van ongeloof. Ook Jezus huilde bij het graf van Lazarus:
"Jezus weende." Johannes 11:35
Een foto kan helpen om herinneringen op te roepen, net zoals een grafsteen, trouwring, brief of ander dierbaar voorwerp dat kan doen. De foto houdt de overledene niet aanwezig, maar kan wel helpen om herinneringen levend te houden.
Licht als teken van hoop
In de Bijbel heeft licht een rijke en diepe betekenis. Het verwijst naar Gods waarheid, heiligheid en leven. Over God staat geschreven:
"En dit is de verkondiging, die wij van Hem gehoord hebben, en wij u verkondigen, dat God een Licht is, en dat in Hem gans geen duisternis is." 1 Johannes 1:5
Jezus zegt:
"Ik ben het licht der wereld; die Mij volgt, zal in de duisternis niet wandelen, maar zal het licht des levens hebben." Johannes 8:12
In het dagelijks leven verbinden we licht vaak met hoop, warmte en helderheid in donkere tijden. Voor christenen krijgt die symboliek haar diepste betekenis in Christus.
Een brandende kaars kan daarom een eenvoudig teken van hoop zijn, omdat zij ons kan herinneren aan en wijzen naar Jezus Christus, het Licht van de wereld.
Juist in tijden van rouw kan zo’n klein lichtje zichtbaar maken dat het verdriet niet alles bepaalt. Het zegt als het ware zonder woorden: de duisternis heeft niet het laatste woord. Gods licht blijft schijnen, ook wanneer het gemis zwaar is.
Onze hoop rust niet op de kaars, maar op Christus alleen. De christelijke hoop gaat verder dan de verwachting dat er na verdriet weer betere dagen komen. Zij rust op Gods trouw en op de overwinning van Christus over zonde en dood:
"De dood is verslonden tot overwinning." 1 Korinthe 15:54
Een klein gebaar van liefde
Een kaarsje bij een foto kan een eenvoudig en liefdevol teken zijn van herinnering, stilte en gebed. Het neemt het verdriet niet weg, maar kan helpen om het gemis onder ogen te zien en je verdriet bij God te brengen.
De Bijbel schrijft zo’n gebruik niet voor, maar verbiedt het ook niet. Doorslaggevend is dat de kaars geen bijzondere kracht krijgt en dat het vertrouwen op God alleen gericht blijft. Voor de één kan zo’n lichtje troostend zijn, voor de ander niet. Laat daarom het geweten vrij en zorg dat het teken nooit belangrijker wordt dan Degene naar Wie het verwijst.